Skąd dokładnie pochodzi ser feta? Poznaj historię kulinarnego skarbu Grecji
Feta to bez wątpienia niekwestionowany król greckich serów i jeden z najsłynniejszych produktów kulinarnych na świecie. Ten miękki, biały ser jest dla Grecji tym, czym szampan dla Francji. Jednak czy zastanawialiście się kiedyś, skąd dokładnie pochodzi? Okazuje się, że to nie tylko smaczny dodatek do sałatki, ale prawdopodobnie najstarszy ser w historii, którego korzenie sięgają głębokiej starożytności.
Feta to bez wątpienia król greckich stołów. Ten biały ser jest dla Grecji tym, czym szampan dla Francji. Czy zastanawialiście się jednak, skąd pochodzi? Okazuje się, że to produkt o niezwykle starym rodowodzie, którego korzenie sięgają głębokiej starożytności, a pierwsze opisy jego wytwarzania znajdziemy w tekstach sprzed tysięcy lat.
Kiedy Odyseusz i jego towarzysze trafili do jaskini cyklopa Polifema, poczuli niesamowity zapach. Gospodarz okazał się pasterzem, a jego jaskinia była pełna plecionych koszy wypełnionych białym serem wytwarzanym z mleka owczego i koziego, przechowywanym w solance.
Jak w ogóle doszło do powstania tego sera? Według mitologii było to czyste miano przypadku! Polifem transportował mleko swoich owiec w workach wykonanych ze zwierzęcych żołądków. Pewnego dnia zauważył, że pod wpływem naturalnych enzymów mleko się zwarzyło. Powstała w ten sposób gęsta, niezwykle smaczna masa, która - co najważniejsze dla starożytnych pasterzy - idealnie nadawała się do dłuższego przechowywania.
Świadczą o tym zapiski włoskiego podróżnika Pietro Casoli, który odwiedził kreteński Heraklion w 1494 roku. W swoim dzienniku z zachwytem i ogromną dokładnością opisał proces wytwarzania oraz przechowywania w solance sera, który znamy dzisiaj.
Słowo feta (φέτα) w języku greckim oznacza po prostu 'plaster'. Nazwa ta wzięła się z praktyki krojenia wielkich bloków sera na grube plastry, co pozwalało ciasno układać je w beczkach z solanką. Nazwa ta przyjęła się na dobre w XIX wieku i od tamtej pory jest używana na całym świecie dla określenia tego wyjątkowego, pikantno-słonego nabiału.
W 1994 roku Grecja złożyła do Unii Europejskiej wniosek o przyznanie fecie statusu Chronionej Nazwy Pochodzenia (ChNP / PDO). Spotkało się to z ogromnym oporem innych państw europejskich, m.in. Niemiec, Danii, Francji i Wielkiej Brytanii. Kraje te twierdziły, że słowo „feta” stało się nazwą ogólną (jak np. majonez czy ketchup) i że każdy biały ser z mleka owczego można tak nazywać, niezależnie od tego, gdzie został wyprodukowany.
Po trwającej kilkanaście lat sądowej i dyplomatycznej batalii, w 2005 roku Grecja ostatecznie wygrała. Unia Europejska uznała, że specyficzny mikroklimat Grecji, rasy zwierząt oraz wiekowe tradycje produkcyjne są nie do podrobienia.
Dziś oryginalna feta przeznaczona do sprzedaży może być produkowana wyłącznie na ściśle określonych terenach Grecji.
Feta jest flagowym produktem greckim z oznaczeniem geograficznym i stanowi około 10% greckiego eksportu żywności, co świadczy o jej doskonałej renomie międzynarodowej.
A czy wiesz, że dodając fetę do swojej sałatki, sięgasz po ser o tradycji sięgającej starożytnej Grecji? O serze wytwarzanym w świecie greckim wspominał już Homer w „Odysei”, opisując ser przygotowywany przez cyklopa Polifema. Daj znać w komentarzu, czy podczas zakupów zwracasz uwagę na unijne oznaczenie ChNP, które gwarantuje, że kupujesz prawdziwą grecką fetę.
Skoro już znasz historię fety, czas sprawdzić, jak wykorzystać ją w kuchni! Zobacz mój przepis na prawdziwą, grecką sałatkę horiatiki lub sprawdź, jakie inne greckie przysmaki warto przywieźć z wakacji.
Feta to bez wątpienia król greckich stołów. Ten biały ser jest dla Grecji tym, czym szampan dla Francji. Czy zastanawialiście się jednak, skąd pochodzi? Okazuje się, że to produkt o niezwykle starym rodowodzie, którego korzenie sięgają głębokiej starożytności, a pierwsze opisy jego wytwarzania znajdziemy w tekstach sprzed tysięcy lat.
Cyklop, Odyseusz i przypadkowe odkrycie
Aby poznać początki fety, musimy cofnąć się w czasie aż do VIII wieku p.n.e., kiedy to powstała słynna „Odyseja” Homera. To właśnie w tym eposie znajdziemy pierwszą literacką wzmiankę o serze, który do złudzenia przypomina dzisiejszą fetę.Kiedy Odyseusz i jego towarzysze trafili do jaskini cyklopa Polifema, poczuli niesamowity zapach. Gospodarz okazał się pasterzem, a jego jaskinia była pełna plecionych koszy wypełnionych białym serem wytwarzanym z mleka owczego i koziego, przechowywanym w solance.
Jak w ogóle doszło do powstania tego sera? Według mitologii było to czyste miano przypadku! Polifem transportował mleko swoich owiec w workach wykonanych ze zwierzęcych żołądków. Pewnego dnia zauważył, że pod wpływem naturalnych enzymów mleko się zwarzyło. Powstała w ten sposób gęsta, niezwykle smaczna masa, która - co najważniejsze dla starożytnych pasterzy - idealnie nadawała się do dłuższego przechowywania.
Od słowa „ser” po „świeżość”
Starożytni Grecy nazywali ten produkt po prostu „tyri” (czyli z języka greckiego: ser). Z biegiem wieków receptura przetrwała, a w czasach bizantyjskich ser ten zaczął być znany pod nazwą „prosphatos”, co w dosłownym tłumaczeniu oznaczało „świeży”. W tamtym okresie jego produkcja była silnie kojarzona z wyspą Kretą.Świadczą o tym zapiski włoskiego podróżnika Pietro Casoli, który odwiedził kreteński Heraklion w 1494 roku. W swoim dzienniku z zachwytem i ogromną dokładnością opisał proces wytwarzania oraz przechowywania w solance sera, który znamy dzisiaj.
 |
| Tradycyjnie feta dojrzewa w drewnianych beczkach wypełnionych solanką, co nadaje jej niepowtarzalny aromat. |
Skąd wzięła się nazwa „Feta”?
Skoro w starożytności i w Bizancjum używano innych nazw, to skąd wzięła się „feta”? To określenie pojawiło się dopiero w XVII wieku i wywodzi się najprawdopodobniej z włoskiego słowa 'fetta'.Do języka greckiego trafiło, w czasach gdy części Grecji były pod wpływem weneckim.
Feta, czyli batalia o narodowe dziedzictwo
Biorąc pod uwagę tysiąclecia tradycji, wydawałoby się oczywiste, że feta to produkt rdzennie grecki. Jednak w czasach współczesnych Hellada musiała stoczyć o nią prawdziwą urzędową bitwę.W 1994 roku Grecja złożyła do Unii Europejskiej wniosek o przyznanie fecie statusu Chronionej Nazwy Pochodzenia (ChNP / PDO). Spotkało się to z ogromnym oporem innych państw europejskich, m.in. Niemiec, Danii, Francji i Wielkiej Brytanii. Kraje te twierdziły, że słowo „feta” stało się nazwą ogólną (jak np. majonez czy ketchup) i że każdy biały ser z mleka owczego można tak nazywać, niezależnie od tego, gdzie został wyprodukowany.
Po trwającej kilkanaście lat sądowej i dyplomatycznej batalii, w 2005 roku Grecja ostatecznie wygrała. Unia Europejska uznała, że specyficzny mikroklimat Grecji, rasy zwierząt oraz wiekowe tradycje produkcyjne są nie do podrobienia.
Dziś oryginalna feta przeznaczona do sprzedaży może być produkowana wyłącznie na ściśle określonych terenach Grecji.
Wytwarza się ją z mleka owczego (co najmniej 70%) lub z mieszanki mleka owczego z maksymalnie 30% mleka koziego.
Co ciekawe, feta z ChNP musi dojrzewać w drewnianych beczkach lub puszkach, zawierać co najmniej 43% tłuszczu w suchej masie i mieć maksymalną wilgotność 55%.
Feta jest flagowym produktem greckim z oznaczeniem geograficznym i stanowi około 10% greckiego eksportu żywności, co świadczy o jej doskonałej renomie międzynarodowej.
Kupując ją, macie pewność, że jecie ser, którego receptura opiera się na tradycjach starszych niż samo Cesarstwo Rzymskie!
Właściwości fety:
- Ser feta jest bogaty w wapń, a jego zawartość może się różnić w zależności od rodzaju mleka oraz sposobu produkcji. Wapń jest niezbędnym minerałem wspierającym budowę i utrzymanie mocnych kości, dlatego odgrywa ważną rolę m.in. u osób narażonych na osteopenię lub osteoporozę. Ponadto przyczynia się do prawidłowego funkcjonowania mięśni, wspiera przewodnictwo nerwowe oraz bierze udział w wielu procesach zachodzących w organizmie.
- Podobnie jak wiele tradycyjnych serów dojrzewających, feta może zawierać korzystne dla jelit bakterie kwasu mlekowego (probiotyki). Mikroorganizmy te wspierają prawidłową pracę przewodu pokarmowego, pomagają utrzymać równowagę mikroflory jelitowej, mogą wspierać ochronę przed niektórymi infekcjami bakteryjnymi oraz wykazują działanie wspomagające regulację procesów zapalnych.
 |
| Feta to coś więcej niż ser – to tysiące lat greckiej historii zapisane w wyjątkowym smaku. |
Ciekawostki:
Najstarszy zachowany ser na świecie
Obecnie za najstarszy fizycznie zachowany ser uważa się kawałki znalezione przy mumi ach z basenu rzeki Tarim w dzisiejszym Xinjiangu w Chinach.Mają około 3600 lat - pochodzą mniej więcej z XVII–XIV wieku p.n.e. Badania DNA opublikowane w 2024 roku wykazały, że był to rodzaj sera kefirowego, wytwarzanego z mleka krowiego i koziego przy udziale mikroorganizmów charakterystycznych dla kefiru (źródło: nationalgeographic).
Co ciekawe, kawałeczki tego sera znajdowano przy szyjach mumii, jakby były częścią naszyjnika lub wyposażenia grobowego.
Co ciekawe, kawałeczki tego sera znajdowano przy szyjach mumii, jakby były częścią naszyjnika lub wyposażenia grobowego.
Ale jest jeszcze starszy dowód na produkcję sera!
W Kujawach w Polsce znaleziono fragmenty neolitycznych naczyń z około 5500 r. p.n.e., czyli mających około 7500 lat. Analiza chemiczna tłuszczów zachowanych w ceramice wykazała, że naczynia służyły do oddzielania skrzepu mlecznego od serwatki - czyli do produkcji sera.— 🇬🇷 —
 |
| Klasyczna sałatka wiejska (horiatiki) nie może obejść się bez grubego plastra fety, hojnie polanego oliwą z oliwek. |
Poznaj mnie lepiej
Jeżeli chcesz być na bieżąco z tym, co u mnie słychać, zapraszam cię na mój kanał YouTube! Dzielę się tam vlogami z życia w Grecji, pokazuję piękne zakątki tego kraju i przemycam mnóstwo ciekawostek na temat greckiej kultury oraz mitologii. Jeśli chcesz poznać Grecją, której nie znajdziesz w przewodnikach, dołącz do mnie już teraz i razem odkrywajmy Grecki Świat Rity.
Jeżeli chcesz być na bieżąco z tym, co u mnie słychać, zapraszam cię na mój kanał YouTube! Dzielę się tam vlogami z życia w Grecji, pokazuję piękne zakątki tego kraju i przemycam mnóstwo ciekawostek na temat greckiej kultury oraz mitologii. Jeśli chcesz poznać Grecją, której nie znajdziesz w przewodnikach, dołącz do mnie już teraz i razem odkrywajmy Grecki Świat Rity.
Uwaga: W artykule mogą pojawiać się linki afiliacyjne do zaufanych partnerów (m.in. Discover Cars). Jeśli skorzystasz z ich usług przez mój link, dostanę drobną prowizję – cena dla Ciebie pozostaje bez zmian. Dzięki temu wsparciu mogę tworzyć kolejne bezpłatne treści o Grecji. Polecam tylko produkty i usługi, które sama znam i uważam za wartościowe. Dziękuję!
Komentarze
Prześlij komentarz